Son tüketim tarihi (STT) ile tavsiye edilen tüketim tarihi (TETT) farkı
Paketteki iki tarih aynı şeyi söylemiyor. Hangisi geçince ürün atılmalı, hangisinde koklayıp bakmak yeterli? Etiketi doğru okuyarak gereksiz israfı önleyin.
Evde atılan gıdanın önemli bir kısmı aslında bozulmamış ürünlerdir: paketteki tarih geçti diye çöpe gider. Oysa ambalajlarda iki farklı tarih ifadesi kullanılır ve ikisi aynı anlama gelmez. Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği bu iki ifadeyi ayrı tanımlar.
Son tüketim tarihi (STT): güvenlik sınırı
"Son tüketim tarihi", mikrobiyolojik açıdan çabuk bozulabilen ve kısa sürede sağlık açısından tehlike oluşturabilecek ürünlerde kullanılır. Bu tarihten sonra ürün güvenilir kabul edilmez.
STT genellikle şu ürünlerde görülür:
- Çiğ et, kıyma, tavuk ve balık
- Pastörize süt, taze krema
- Bazı hazır salatalar ve soğuk zincir ürünleri
STT geçmişse ürün görünüşte ve kokuda normal olsa bile tüketilmemeli. Bazı bakteriler koku ya da görüntü değiştirmeden çoğalır.
Tavsiye edilen tüketim tarihi (TETT): kalite tarihi
"Tavsiye edilen tüketim tarihi", ürünün doğru koşullarda saklandığında tadını, kokusunu ve dokusunu koruduğu süreyi gösterir. Bu tarih geçtiğinde ürün hemen tehlikeli hale gelmez; kalitesi yavaş yavaş düşebilir.
TETT genellikle şu ürünlerde görülür:
- Makarna, pirinç, bulgur, bakliyat, un
- Konserveler, salçalar (kapağı açılmamışsa)
- Bisküvi, kraker, kuruyemiş, çikolata
- UHT süt, sert peynirler
TETT'si geçmiş kuru bir ürünü atmadan önce paketin sağlam olup olmadığına, böceklenme, küf, ekşi ya da acımış koku olup olmadığına bakın. Şişmiş, paslanmış ya da kapağı kabarmış konserveler ise tarihine bakılmaksızın atılmalıdır.
Açıldıktan sonra tarih değişir
Paketteki tarih açılmamış ürün içindir. Ambalaj açıldıktan sonra süre çoğu zaman çok kısalır. Örneğin açılmış UHT süt buzdolabında birkaç gün içinde tüketilmelidir; paketin üzerindeki aylar sonraki tarih artık geçerli değildir.
Pek çok üründe "açıldıktan sonra X gün içinde tüketiniz" ibaresi bulunur. Bu bilgiyi kaçırmamak için:
- Açtığınız ürünün üzerine açılış tarihini yazın.
- Açılmış ürünleri buzdolabının ön tarafına, göz hizasına koyun.
- Kilerya'da ürünü "Açtım" diye işaretleyin; açıldıktan sonraki süre otomatik hesaplanır ve son gün yaklaşınca hatırlatılır.
Hangi tarihe ne yapmalı? Kısa tablo
| Etikette yazan | Ne anlama gelir | Tarih geçince |
|---|---|---|
| Son tüketim tarihi | Güvenlik sınırı | Tüketmeyin |
| Tavsiye edilen tüketim tarihi | Kalite tarihi | Kontrol edin; bozulma belirtisi yoksa tüketilebilir |
| Açıldıktan sonra … gün | Açılmış ürünün süresi | Açılış tarihinden itibaren sayın |
| Üretim tarihi | Ürünün yapıldığı gün | Tek başına raf ömrü bilgisi vermez |
Market alışverişinde tarih okumak
- Kısa tarihli ürünü planlayarak alın. İndirimli, tarihi yakın ürünler o gün ya da ertesi gün pişirecekseniz iyi bir fırsattır; "belki kullanırım" diye alınırsa israfa döner.
- Arka sıradan almak her zaman gerekmez. Bugün kullanacağınız süt için öndeki, tarihi yakın ürünü almak raftaki israfı da azaltır.
- Soğuk zinciri bozmayın. Et, süt ve dondurulmuş ürünleri alışverişin sonunda alın ve eve gider gitmez dolaba kaldırın.
Özet
STT geçmişse atın; TETT geçmişse önce bakın, koklayın, gerekirse tadına bakın. Açılmış ürünlerde paketteki tarihi değil, açılış gününü esas alın. Bu ayrımı bilmek, evde atılan sağlam gıdayı ciddi ölçüde azaltır.